Het menselijk roofdier

Hij is zo’n goedzak. Hij is terughoudend, maar als het ijs eenmaal gebroken is dan blijkt achter zijn onzekere schuchterheid een lieve, zachtmoedige ziel schuil te gaan. Hij doet soms wel stoer, maar hij is het stiekem niet. Er klopt maar een klein hartje in zijn brede borst. Daarnaast hangt hij erg aan me en dat ontroert me. Wanneer ik thuiskom van mijn werk laat hij duidelijk merken hoe erg hij me gemist heeft. Op zijn eigen manier, maar toch. Ik kan hem lezen als een boek.

Dacht ik. Tot hij eerder deze week een moord pleegde. Ik was in shock. Ik heb me laten leiden en in slaap laten sussen door zijn aaibare voorkomen. Nu is dat in mijn geval zonder al te verstrekkende gevolgen gebleven. Het gaat hier om een van mijn huiskatten die, met door mij onverwachte moordzucht, een koolmeesje omlegde. Geërgerd vond ik mezelf een domme doos, want hij is en blijft een roofdier ook al ligt hij ’s avond graag in zijn hangmatje tegen de warme radiator aan geschurkt en eet hij beschaafd voer uit blik. Hoe kon ik dat vergeten?

Maar dit is het wel probleem met mensen hé? We denken een ander te kennen, hem goed in te kunnen schatten naargelang het beeld dat we van hem hebben. Soms ook, horen we vooral datgene dat we wíllen horen. Daarbij laten we onszelf ook nogal eens in de maling nemen, door schone schijn. We projecteren onze eigen belevingswereld graag op anderen en vervallen al te gauw in de fout te denken dat een ander net zo denkt als wij. Zelfs dieren neigen we op die manier te vermenselijken, en die neiging is zo wijdverbreid dat ze een eigen naam gekregen heeft; ‘antropomorfisme’. Vice versa hebben we moeite het roofdier in de mens te herkennen.

Totdat alle (al dan niet ingebeelde) gemeenschappelijke grond wegvalt en de ander blijk geeft van een belevingswereld die wij, binnen het raamwerk van de onze, niet bevatten kunnen.

Volkert van der Graaf

Dat bleek deze week ook al in de kwestie van Volkert van der Graaf  en de foto, die paparazzo Ferry de Kok van hem maakte. Was u ook zo ondersteboven van de uitzending van Brandpunt? Had u verwacht dat hij, na het uitzitten van twaalf van de achttien hem opgelegde jaren gevangenisstraf, als milder en berouwvol mens aan zijn resocialisatie in onze maatschappij begonnen was? Had u gedacht dat hij de kans, die hij met zijn voorwaardelijke invrijheidstelling kreeg, dankbaar aan zou pakken?

Niets van dat al. ‘Natuurlijk niet’ zou ik willen zeggen, maar zelfs met mijn wantrouwige natuur was ik nog verrast over ’s mans verwerpelijke houding, verwaten opvattingen en tomeloze arrogantie. Daarbij, gevangenissen maken veroordeelden nu eenmaal niet tot beter mens. De notie dat ze dat wel zouden doen is een klassiek voorbeeld van magisch denken.

Anyway, terug naar meneer Van der Graaf. De onderzoekers van het Pieter Baan Centrum beschreven hem in 2003 nog als “overdreven gewetensvol” en “scrupuleus”. Als hij dat toen al was, dan heeft hij daar nu in elk geval geen last meer van. Werken wil hij niet, daar lijkt hij zich zelfs te goed voor te voelen. Wel wil hij zijn hand ophouden bij de samenleving, die hij al zoveel schade berokkende. Eerlijk werk vindt hij dwangarbeid. Hij geniet dus een uitkering en om die maximaal uit te kunnen melken woont hij een deel van de week op zichzelf, weg van zijn gezin. Zou hij een baan zoeken, dan moet hij proceskosten betalen en daar heeft hij geen zin in. Berekenend en uitgenast doet hij er alles aan om het de Reclassering en het UWV moeilijk te maken en het hele rechtssysteem uit te buiten.

Volkert van der Graaf geeft het ruiterlijk toe: Hij speelt een spelletje, neemt die instanties in de maling en leeft daar goed van. Hij hoeft daarvoor eigenlijk niets anders te doen dan mensen te vertellen wat ze willen horen.

Wat die uitkeringsfraude betreft is hij er een van velen. Heeft u enig idee hoeveel we in dit landje frauderen? De Rekenkamer berichtte in 2013 over schattingen (bij gebrek aan harde cijfers):

• Belastingfraude minimaal 4 miljard euro
• Zorgfraude ongeveer 2 à 3 miljard euro
• Sociale uitkeringsfraude ongeveer 1 miljard euro

Het vervelende daarvan is nog wel dat buitengemeen veel van die fraudeurs helemaal geen criminelen zijn à la Volkert van der Graaf. Het gros is gewoon huis- tuin- en keuken-Nederlander.

De kwetsbare samenleving

Onze samenleving en de diverse systemen die we daarin ingebed hebben om in sociale zekerheden en veiligheid te voorzien zijn vaker kwetsbaar gebleken voor mensen die dat spelletje mee weten te spelen. Dat is een relatief klein probleem wanneer mensen misbruik maken van het sociale vangnet dat uitkering heet, maar het is een schreeuwerige-chocoladeletters-groot probleem wanneer er doden vallen. Zoals met de jeugd-tbs’er die ervan verdacht wordt een 48-jarige Tilburger doodgeschoten te hebben tijdens, jawel alweer, een verlof.

Problemen met tbs’ers op verlof, daar kan ik inmiddels een schier oneindige lijst van opdreunen. Van Dannyboy T.Saban B. en Murat O., Nabil F., Johannes van T. tot de verlofganger die in een Udense Hema op een winkelende vrouw instak – en dit zijn dan alleen de zaken waar ik over geschreven heb.

Natuurlijk zou het verneukeratief zijn om daar niet bij te vermelden dat ieder jaar zo’n 50.000 ‘verlofbewegingen’ plaatsvinden. Procentueel gezien valt het aantal onttrekkingen reuze mee. De meeste tbs’ers die zich aan hun verlof onttrekken keren na  een kort uitje ook uit eigen beweging weer terug. Daarbij, tbs werkt. Het recidivecijfer voor ex-tbs’ers veel lager is dan voor veroordeelde niet-tbs’ers.

Nog verneukeratiever zou het zijn om u er niet bij te vertellen dat het uitermate waardevol is mensen te resocialiseren nadat ze een misdaad pleegden en daarvoor hun straf uit zaten. De Reclassering, zoals we die in Nederland kennen, heeft daarbij haar waarde ruimschoots bewezen.

En, met het risico dat u mij nu volledig als zijnde een geitenwollen sok afschrijft, werkstraffen, blijken een goedkopere en effectievere manier om te straffen én recidive te voorkomen dan gevangenisstraf, niet in het minst omdat bij een werkstraf nadruk ligt op resocialisatie en re-integratie.

Ik heb familie met een draaideurabonnement bij Justitie. Niet een van zijn vele logeerpartijen in een van onze staatshotels heeft hem tot een beter mens gemaakt. Net als meneer Van der Graaf voelt hij zich te goed voor “de sleur” van een arbeidzaam leven, heeft hij een asociale persoonlijkheid en meent hij dat de rest van de samenleving hem maar moet onderhouden. Sterker, hij vindt dat hij gewoon recht heeft op geld. Juist dat slag zou gebaat zijn bij werken-voor-zijn-geld en de waardevolle, bijkomende les dat deze maatschappij hen niets verschuldigd is.

Alleen, die werkstraffen komen niet tegemoet aan de behoefte tot genoegdoening die (potentiële) slachtoffers en de samenleving voelen.

Hetgeen overigens niet uitsluit dat er altijd mensen zullen zijn die niet mee willen werken, ongeneeslijk onverbeterlijk of zelfs in het geheel niet te ‘repareren’ zijn.

Justitie

Hoe verleidelijk ook, incidenten zoals met die ontsnapte tbs’ers en de klaplopende Volkert van der Graaf, mogen ons het kind niet met het badwater doen weggooien. Het systeem werkt, maar het is mensenwerk. Mensen maken (inschatting-) fouten. Daar moet iedereen in de hele keten van willen leren.

Dat vraagt openheid en transparantie. Fair play. Integriteit. Eerlijk af willen rekenen op misstanden.

En dat is dus heel iets anders dan in het geniep afspraken maken met paparazzi en het volk en haar vertegenwoordigers verkeerd voorlichten.

Dannyboy T.

Op 29 januari 2007 werd de Scheveningse Pascal Triep doodgestoken door de zoon van zijn moeders bovenburen, Dannyboy. Er ging een geschiedenis van onenigheid aan die steekpartij vooraf, waarbij genoemde bovenburen er een vervelende gewoonte van maakten allerlei afval op het dak van de uitbouw aan de woning van moeder Triep te dumpen.

Zo ook op die noodlottige dag. Triep, op dat moment psychotisch, klom op de uitbouw en gooide de vuilniszakken en al wat dies meer zij terug op het balkon van zijn bovenburen en bonkte op hun raam. Die bovenburen nu, konden dat niet waarderen. Vader, twee zoons en een vriend togen naar buiten en bedreigden Triep. Vier tegen één, ware heldenmoed. Zoon Dannyboy, toen zestien jaar, repte zich naar de keuken om daar een groot keukenmes uit een la te halen en vloog eenmaal weer buiten Triep aan. Hij stak zijn slachtoffer in de borst en raakte diens hart en een long. Pascal Triep viel vervolgens dodelijk verwond van de uitbouw.

Die laatste, zieltogende momenten van het leven van Pascal Triep werden door een omstander met een mobieltje vastgelegd. Te zien is hoe Triep ineenzakt, op een laag tuinhekje valt en daar een paar tellen als een kapotte marionet blijft liggen. Ook wanneer Triep weer opstaat, een paar meter loopt en vervolgens weer ten val komt blijft de filmer filmen.

In het filmpje is ook te zien hoe de oudste verdachte, de vader des huizes, op het dak van die uitbouw op zijn gemak blijft staan toekijken. Een buurvrouw loopt radeloos heen en weer in de tuin, terwijl een andere buurvrouw onverstoorbaar de was ophangt. Al wat je niet op het filmpje ziet is iemand die ingrijpt, eerste hulp verleent of de hulpdiensten belt. Ook de onbekend gebleven cineast niet en die had nota bene een mobiele telefoon in de knuisten.

Het Algemeen Dagblad kreeg de beelden in handen en plaatste het filmpje op Internet. Dat wekte destijds mijn wrevel, de doodsstrijd van Pascal Triep werd zonder enige gêne publiek bezit gemaakt en dat was me een brug te ver. Riooljournalistiek vond ik dat, die ook nog eens tot gevolg had dat de rechter later zou besluiten de jonge moordenaar een lagere straf op te leggen omdat hij “publiekelijk al veroordeeld was”. Dat had het Algemeen Dagblad op haar vingers na kunnen tellen natuurlijk, want het is niet de eerste keer dat zo iets tot strafverlaging leidt.

De rechtbank voorzag echter wel een grote kans op recidive, waar het Dannyboy T. betreft. De jongen had ten tijde van de moord al een strafblad en liep toen al in twee proeftijden. Tijdens zijn voorarrest bedreigde hij zelfs medewerkers van de jeugdinrichting, die hij ook nog eens een aantal bloempotten naar het hoofd smeet. Een psychologisch onderzoek wees uit dat Dannyboy verminderd toerekeningsvatbaar was. Uiteindelijk werd Dannyboy T. veroordeeld tot een jaar jeugddetentie en jeugd-tbs.

Vader T. werd tot mijn verbazing vrijgesproken. Hem werd dood door schuld ten laste gelegd én het nalaten van hulpverlening aan iemand die in levensgevaar verkeert. Wie het filmpje gezien heeft, heeft hem nochtans voorovergebukt zien toekijken hoe Triep zijn laatste adem uitblies.

Naar goed gebruik mag Dannyboy tijdens zijn jeugd-tbs op proefverlof. In februari van dit jaar ontsnapte hij naar evengoed gebruik aan zijn begeleider tijdens zo’n uitje. De politie viel de eer te beurt de jongen weer op te sporen en zette daarbij zelfs een helikopter in. Uiteindelijk wist men hem in een woning in Voorburg aan te houden en is hij teruggebracht naar De Sprengen in Zutphen. Proef mislukt, zou je zeggen.

Toch mocht Dannyboy afgelopen woensdag nogmaals op stap. Voor de tweede keer binnen een half jaar tijd was hij zijn begeleider te slim af en opnieuw nam Dannyboy de benen. Dannyboys vader, Thierry T. kondigde zijn ontsnapping aan op Hyves, zoals het altijd oplettende GeenStijl ontdekte. De virtuele blik in ’s mans geest is overigens ontstellend, niet te zeggen zorgwekkend.

Goed, de politie mocht in ieder geval opnieuw aantreden en afgelopen nacht werd Dannyboy in een woning in Den Haag aangehouden en opnieuw retour naar de inrichting gebracht.

De moeder van Pascal Triep heeft in het Algemeen Dagblad laten weten gekant te zijn tegen Dannyboys proefverloven. Daarbij vermeldt zij ook dat zij van die verloven niet op de hoogte gesteld wordt en derhalve vreest op een dag oog in oog met de moordenaar van haar zoon te komen staan. Dat alleen zou al moeten pleiten tegen dergelijke proefverloven, het belang van slachtoffers en nabestaanden wordt al te lang ondergeschikt gemaakt aan dat van daders.

Maar drie keer is scheepsrecht, ongetwijfeld krijgt dit verhaal nog een vervolg.

Van misverstand en onverstand

Op 23 januari 2009 krijgt de politie Utrecht een melding over een man, Cornelis van H. (zeg maar Cees), die zich op het station Driebergen-Zuid voor de trein zou willen werpen. Zijn zus belt de politie met het verhaal dat de man in kwestie depressief zou zijn en eerder heeft aangegeven zichzelf op die wijze van het leven te willen beroven.

Politieman Rob Oostrom reageert op deze melding en treft de man inderdaad op het perron aan. Wanneer Oostrom via de porto ’s mans gegevens verifieert en de man vraagt of hij hulp nodig heeft keert deze zich plotseling in blinde woede tegen de diender. Hij steekt de agent in het gezicht, daarna tweemaal in diens bovenlichaam. Wanneer de zwaargewonde Oostrom op handen en knieën zit en overeind probeert te komen steekt zijn belager hem in zijn nek. Met een vinnig “natuurlijk heb ik hulp nodig” neemt de man vervolgens plaats op een van de bankjes op het perron.

Oostrom brengt het er wonderwel levend vanaf maar raakt door een hoge dwarslaesie vanaf de borst verlamd.

Voor Rob Oostrom, vader van twee kinderen, agent, sportman, is vanaf die dag alles anders. Het duurt een jaar eer hij uit het ziekenhuis en revalidatiecentrum wordt ontslagen en hij raakt gebonden aan een rolstoel, die hij met bewegingen van zijn hoofd besturen kan. De rechtspositionele regelingen bij de politie blijken niet helemaal voldoende om de kosten te dekken die zijn revalidatie met zich meebrengt. Ook zijn aanpassingen nodig aan zijn woning en moet er een aangepaste auto met een rolstoellift komen wil Oostrom zich nog een beetje voort kunnen bewegen.

Er volgt een inzamelingsactie, een sponsorloop, een benefiet voetbalwedstrijd -alles om geld op te halen. Dat is hartverwarmend, maar de noodzaak ertoe is schrijnend.

Die noodlottige dag had Cees ruzie met zijn moeder. Tijdens een onenigheid over een kussengevecht tussen twee andere leden van het gezin had hij een van zijn zussen tot bloedens toe geslagen en moeders gooide hem prompt het huis uit, waarna Cees met een mes op zak richting station toog. Daar botvierde hij zijn agressie op de eerste de beste die hem aansprak, een politieman die hem hulp bieden wilde.

Cees kreeg vijftien jaar gevangenisstraf opgelegd waar er achttien werden geëist. Hij heeft er inmiddels koud anderhalf jaar opzitten.

Cees van H. woont op zo’n vijf kilometer afstand van zijn slachtoffer, hetgeen alle reden zou moeten zijn hem niet uit wandelen te sturen. Toch ging gisteren de telefoon in huize Oostrom. Het gezin is in shock en mevrouw Oostrom staat op haar benen te trillen wanneer ze via de advocaat horen dat Van H. zich vanaf vandaag en tot maandagochtend even vrij man weet. Terecht spreekt Rob Oostrom zijn zorg uit dat beiden elkaar dus zelfs op straat zouden kunnen treffen, zoals vandaag te lezen in de Telegraaf.

Gisteravond al breidde de verontwaardiging over dat voorgenomen verlof zich als een olievlek uit. Ook ik maakte me al boos. Is dit nu werkelijk hoe de Nederlandse maatschappij omgaat met de mensen die zich met gevaar voor eigen lijf en leden voor haar inzetten?

Om nog maar niet te spreken van het op verlof sturen van iemand die zonder enige aanleiding op willekeurige mensen insteekt wanneer het hem een dagje niet meezit? Ik zie ze er bij Justitie best voor aan, zeker na de affaires Saban B., Murat O., Nabil F., Johannes van T. en de verlofganger die in een Udense Hema op een winkelende vrouw instak.

Gelukkig blijkt het in dit geval om een “misverstand” te gaan. De golf van protest en verontwaardiging waarmee op het voorgenomen verlof werd gereageerd is Justitie niet ontgaan en men heeft tot gisteravond laat een spoedoverlegje gevoerd. Inmiddels heeft Justitie laten weten dat Van H. niet mag buitenspelen en al helemaal niet een Pinksterweekend lang. De berichtgeving loopt over het hoe en waarom uiteen; ofwel heeft procureur-generaal Harm Brouwer zich “persoonlijk ingespannen om het verlof tegen te houden” en heeft dat uitje dus inderdaad op stapel gestaan, of er is sprake van een naamsverwisseling en in dat geval is het niet Van H. maar een ander die op verlof mag.

Nabil F.

Twee jaar geleden werd Nabil F. veroordeeld voor mensenhandel; hij dwong onder andere twee meisjes van zeventien (!) jaar voor hem te werken. Als prostituees, godbetert.

In een megalomane bui liet hij een derde meisje uit zijn “stal” bij een tatoeëerder zijn naam in haar onderrug kerven. Daarmee heeft hij aardig wat weg van de heren Murat O. en Saban B.

Eind maart mocht Nabil van Justitie op proefverlof. Waarom nu ’t dit “heerschap” vergund moet zijn geweest de wereld buiten de gevangenis met een bezoekje te vereren, Joost mag het weten. Misschien heeft ook hij een zieke moeder of misschien kwam zijn spruit wel ter wereld, dat schijnen rechtmatige redenen te zijn om een gevangenisstraf te onderbreken. Mischien ook wel, beloofde hij gewoon beterschap of moest hij om humanitaire redenen een boodschapje doen.

Anyway. Opnieuw blijkt dat fenomeen “proefverlof” een groot succes; Nabil maakte onmiddelijk van de hem geboden gelegenheid gebruik, vluchtte en maakte binnen de kortste keren weer een slachtoffer. Ditmaal dwong hij een jonge vrouw achter de ramen van de rosse Geleenstraat in Den Haag.

Afgelopen dinsdag wist de politie hem weer aan te houden. Hopelijk trekt men bij Justitie eindelijk lering en is dat geen derde keer nodig, maar mag Nabil de rest van zijn straf verder ononderbroken uitzitten.