Zenzile Miriam Makeba, Mama Africa

Op 4 maart 1932 kwam Zenzile Miriam Makeba ter wereld in Prospect Township, bij Johannesburg, in het Zuid-Afrika van de Apartheid.

Haar moeder was een Swazi sangoma, een traditionele kruidenheler, en haar vader was een Xhosa. Miriam Makeba’s leven was van meet af aan alles behalve makkelijk. Toen zij net achttien dagen oud was werd haar moeder gearresteerd en veroordeeld tot zes maanden gevangenisstraf voor het verkopen van thuis gebrouwen Afrikaans bier. De eerste zes maanden van haar leven bracht de jonge Miriam in de gevangenis door. Haar vader stierf toen zij zes jaar oud was.

Ze ging naar een basisschool in Pretoria, waar ze in het koor zong. Dat zingen, dat zou ze haar hele leven blijven doen. Toen met de apartheidswetten van 1948 rassendiscriminatie werd geïnstitutionaliseerd was ze dus net 16 jaar oud.

Miriam Makeba trouwde op jonge leeftijd met James Kubay en ze kreeg haar eerste en enige kind toen zij achttien jaar oud was. Een dochter, Bongi Makeba. Miriam kreeg borstkanker en werd kort na die diagnose door James verlaten.

In de vijftiger jaren van de vorige eeuw zong ze in een Zuid-Afrikaanse jazzgroep, de Manhattan Brothers, en dat was het begin van haar zangcarrière. Ze ruilde de Manhattan Brothers in voor The Skylarks. The Skylarks, waarin alleen vrouwen zongen, mixte jazz met Zuid-Afrikaanse traditionele melodieën. Al in 1957 breekt ze door met het nummer “Pata Pata“, dat in de bantoetaal Xhosa geschreven werd door Dorothy Masuka.

Behalve een begenadigd zangeres was Miriam Makeba ook een bevlogen politiek activiste. Ze verzette zich tegen de Apartheid en streed voor burgerrechten.


1959, een keerpunt

In 1959 trad Miriam Makeba in het huwelijk met zanger Sonny Pillay, maar ook dat huwelijk zou niet lang stand houden. Ze zou datzelfde jaar nog van hem scheiden.

Dat jaar trad ze op in een anti-apartheid semi-documentaire van Lionel Rogosin. Die documentaire, Come Back, Africa, sloeg in als een bom. Come back, Africa confronteerde de wereld met de harde werkelijkheid van het Zuid-Afrika van de jaren vijftig. Ze schetste de gevolgen van het onmenselijke apartheidsregime voor Zuid-Afrika’s zwarte burgers; de achterstelling, de uitbuiting, de armoede, de willekeur van dat schrikbewind.

De documentaire zette Miriam Makeba internationaal op de kaart. Rogosin wist een visum voor Miriam te regelen, waar hij de nodige hoogwaardigheidsbekleders voor moest omkopen, zodat ze bij de première in Italië kon zijn.

Ze kreeg de vrouwelijke hoofdrol in de musical King Kong en kort daarna, op 1 november 1959, verscheen ze in The Steve Allen Show. Ze reisde af naar Londen, waar ze Harry Belafonte ontmoette, die haar onder zijn hoede nam en haar aan Amerika voorstelde. Ook in Amerika was ze een groot succes.

Ballingschap

Dat alles was de Zuid-Afrikaanse overheid niet ontgaan. Toen Miriams moeder in 1960 overleed en ze haar begrafenis bij wilde wonen, bleek ze niet langer welkom in haar geboorteland. Haar paspoort was ongeldig verklaard en haar terugreisvisum werd ingetrokken. Daarmee begon een ballingschap, die dertig jaar lang zou duren.

Zenzile Miriam Makeba bleef echter strijdbaar en ging bepaald niet bij de pakken neerzitten. Ze tekende een platencontract in de VS en bracht haar eerste Amerikaanse album uit: Miriam Makeba

In 1962 zong Miriam Makeba samen met Harry Belafonte op het grootse verjaardagsfeest van John F. Kennedy op Madison Square Garden en het jaar daarop bracht ze haar tweede album uit.

In 1963 verscheen ze bij de Verenigde Naties waar ze haar verhaal deed en tegen Apartheid pleitte.

“I ask all the leaders of the world: would you act differently, would you keep silent and do nothing if you were in our place, would you not resist if you were allowed no right in your own country because the color of your skin was different from the color of the rulers?”

Amerika

Miriam besloot in Amerika te gaan wonen. In 1964 trouwde ze met befaamd trompettist Hugh Masekela, die ze kende van de musical King Kong, maar het stel zou in 1966 alweer uit elkaar gaan. Ze bleven bevriend. In 1966 won ze een Grammy Award, samen met Harry Belafonte, voor het album An Evening with Belafonte/Makeba. 

Amerika deed haar goed en ze werd er een ster. Ze bracht er een paar van haar mooiste nummers uit, waaronder “Qongqothwane” (“The Click Song”) en “Malaika”. Ze combineerde jazz met traditionele Afrikaanse muziek en dat deed ze virtuoos. Ze verscheen standaard zonder make-up voor haar optredens en weigerde heur haar te ‘stylen’ – waarmee ze eigenhandig de ‘afrolook’ introduceerde.

Met haar succes vond ze ook gehoor; gehoor voor het leed van zwarte Zuid-Afrikanen. Zelf zou ze daar erg bescheiden over blijven, maar door haar levenservaringen in haar muziek te verwerken maakte ze een wereld van verschil. Een van de mooiste voorbeelden daarvan is “Khawuleza”, dat deel uitmaakt het album An Evening with Belafonte/Makeba.

Khawuleza is a South African song. It comes from the townships, locations, reservations, whichever, near the cities of South Africa, where all the black South Africans live. The children shout from the streets as they see police cars coming to raid their homes for one thing or another. They say “Khawuleza Mama!” which simply means “Hurry Mama! Please, please don’t let them catch you!”


Qongqothwane, dat is mijn favoriet – samen met Oxgam. Om de betekenis ervan en die prachtige klik-fonemen. Van origine is het een lied dat door Xhosa gezongen wordt bij een huwelijk. Het lied gaat over een keversoort die een kloppend geluid maakt en geluk zou brengen. Het diertje zou de weg wijzen in moeilijke tijden.

In 1968 huwde ze een Black Power-activist, Stokely Carmichael, en dat huwelijk veroorzaakte veel ophef op in Amerika. Het paar week uit naar Guinee, waar het in 1978 tot een scheiding kwam. Miriam Makeba bleef in Guinee, waar ze opnieuw zou trouwen, ditmaal met Bageot Bah.

In 1985 stierf Miriams dochter Bongi in het kraambed, in Guinee. Miriam Makeba verhuisde naar Brussel en in 1987 deed ze mee aan de Graceland-tour van Paul Simon.

Ontheemd als ze was wist ze een echte wereldburger te worden. De wereld omarmde haar en ze kon uiteindelijk bogen op paspoorten van negen verschillende landen en tien naties maakten haar tot ereburger. Als ’s werelds bekende Afrikaanse zangeres en boegbeeld van de strijd tegen Apartheid werd ze ‘Mama Afrika’ genoemd. Zuid-Afrika zou ze echter pas in 1990 weerzien, op uitnodiging van Nelson Mandela.

Dood en erfenis

Zenzile Miriam Makeba stierf op 9 november 2008, in Italië, aan een hartaanval. Ze stierf in het harnas, zo te zeggen, een dag nadat ze optrad bij een antimaffiaconcert. Dat concert werd georganiseerd als steunbetuiging voor antimaffiaschrijver Roberto Saviano, die destijds met de dood werd bedreigd.

Mama Afrika zong en veranderde de wereld. Deze prachtige vrouw laat ons haar muziek en haar boodschap na en ik hoop dat vele generaties na ons haar stem zullen mogen horen.

Ze is een legende, en een van mijn Grote Vrouwen.

Een gedachte over “Zenzile Miriam Makeba, Mama Africa

  1. De Amerikaanse holocaust.

    De rassenscheiding en haat.
    Het afpakken en internaat stoppen van de originele Native America indianen.
    Ze heeft in Amerika haar leven kunnen leiden.
    Dat was geen makkelijke tijd.
    Zeker niet voor een mooie donkere vrouw.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s