Discrimineren de rechters in Nederland?

Grote krantenkoppen vandaag, te beginnen bij Trouw: “Allochtone dader heeft grotere kans op zware straf”. Allochtone daders zouden vaker een gevangenisstraf opgelegd krijgen dan autochtone verdachten én de hun opgelegde straffen zijn ook nog eens langer dan die van hun autochtone evenknieën. Dat riekt naar onversneden discriminatie en waar blijven we dan helemaal met ons mooie grondwettelijke gelijkheidsbeginsel? Nou, dat is nogal wat om je zorgen over te maken!

De krant baseert zich daarbij op een onderzoek dat door de afdeling Criminologie van de Rijksuniversiteit Leiden werd uitgevoerd. Helaas heeft de scribent niet het fatsoen gehad even naar dat onderzoek te linken, opdat zijn lezer dat meteen even voor zichzelf bekijken kan. Dat kan natuurlijk wel, u vindt het hier bijvoorbeeld in pdf: klikkerdeklik. Wie de moeite neemt dat onderzoek zelf even tot zich te nemen komt voor verrassingen te staan.

Dat Leidse onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van de Raad voor de rechtspraak, omwille van een eerder onderzoek, in 2012, waarbij zittingen van de politierechter werden bijgewoond en men tot de observatie kwam dat het niet hebben van een uitgesproken Nederlands voorkomen en het de Nederlandse taal niet machtig zijn de kans op een onvoorwaardelijke straf verhoogde.

Dat leidt uiteraard tot de hamvraag: Discrimineren de rechters in Nederland?

In de rechtszaal

Ik heb de goede gewoonte de rechtspraak aardig op de voet te volgen, uitspraken uitgebreid te lezen en ik heb in mijn tijd een aantal rechtszaken bezocht. Onze rechtspraak is immers openbaar en dat is een buitengemeen goede zaak. Ik kan u zo’n bezoek aan een rechtszaak warm aanbevelen: Er gaat waarlijk een wereld voor u open.

Wat mij bij de straftoemeting altijd is opgevallen is de ruimte mate waarin rechters de persoonlijke omstandigheden van verdachten meewegen. Heeft de verdachte een baan bijvoorbeeld, dan wordt een onvoorwaardelijke gevangenisstraf vaak vermeden omdat een verblijf in Huize Traliezicht die baan doorgaans in gevaar brengt. De meeste werkgevers hebben namelijk helemaal geen zin om een paar maanden op hun werknemer te wachten, terwijl die zijn gevangenisstraf uitzit. Het verliezen van die baan wordt door zo’n rechter als extra straf gezien en dat is niet eerlijk.

Spijtbetuigingen, daar zijn rechters ook gevoelig voor. Hebben ze het idee dat een verdachte zich goed beseft wat hij heeft uitgevroten en wat de consequenties daarvan waren en daarom ‘echt’ spijt heeft, dan leggen ze minder zware straffen op. Wie beterschap belooft, belooft braaf af te gaan kicken en het nóóit meer te doen kan zelfs jarenlang vaste bezoeker zijn van de strafketen. Wie echter, zeker in weerwil van het bewijs in zijn zaak, hardnekkig blijft ontkennen – die heeft een probleem.

Hoe iemand zich verhoudt ten opzichte van het door hem gepleegde delict en zijn houding en gedrag bepalen de straftoemeting. Dat is overigens niet zo zeer mijn gevoel als observant. Zo bleek in 2006 uit onderzoek (Nederlands Juristenblad, nummer 25, 2006) van Mieke Komen al dat een allochtone jongere gemiddeld langer vastzat. Volgens Komen wordt het gedrag van allochtonen jongeren niet goed begrepen door de (meestal autochtone) gedragskundigen. Dat leidt ertoe dat hun oordeel over die allochtone jongere vaak negatiever uitvalt en dat werkt door in de hoogte van de straf die de rechter oplegt.

Het onderzoek

De Leidse onderzoekers hebben drie bestanden over “alle veroordeelden 2007, mensen bij wie de RISc is afgenomen in de periode 2005-2007 en gedetineerden in het Prison Project”. Daarbij gaat het alleen om volwassen verdachten.

Dan is het handig te weten wat de RISc is. Het is een hulpmiddel voor de reclassering en het gevangeniswezen bij het inschatten van de recidivekans, gevaarzetting en de beste interventie voor een specifieke ‘cliënt’. Daarbij wordt een totaalplaatje geschetst van die persoon, van zijn antecedenten, cognitieve vermogens, thuissituatie en al dan niet foute vrinden tot zijn geestesgesteldheid en emotioneel welbevinden.

Het Prison Project is een langlopende monsterstudie naar de effecten van detentie op gevangenen en hun familie. Het betreft mannen die tussen oktober 2010 en april 2011 minimaal drie weken lang in een Huis van Bewaring werden ingesloten.

Opvallend is een eerste, voorzichtige conclusie in het onderzoek: “Een eerste antwoord is dat als we geen rekening houden met andere straftoemetingsfactoren er substantiële verschillen blijken te bestaan tussen etnische groepen: daders met een allochtone herkomst krijgen substantieel vaker en langere gevangenisstraffen opgelegd.”

Maar wat gebeurt er als we wél met die factoren en verschillen rekening houden? Dan blijkt er bar weinig over te blijven van die grotere kans die allochtone daders zouden hebben dan autochtone op een (langere) gevangenisstraf. De paar procent die er wel overblijft is ook allerminst met zekerheid te wijten aan etnische verschillen.

“Zo zien we dat niet-Nederlandse verdachten voor andere delicten terechtstaan (vaker drugsdelicten), vaker al eerder een gevangenisstraf hebben gehad, vaker en langer voorlopig gehecht zijn, vaker ontkennen en minder vaak vrouw zijn.”

Het soort delict waar iemand voor terechtstaat maakt uit. Of hij gerecidiveerd heeft maakt uit. Hoe lang zijn strafblad is, dat maakt ook uit.

Een ander opvallend gegeven zijn de factoren waarmee in dit onderzoek geen rekening gehouden werd. Die zijn namelijk bepaald essentieel. De houding van de verdachte is er daar een van. Wat de onderzoekers “cultureel onbegrip” (zie het onderzoek van Mieke Komen) noemen eveneens en ook de kwaliteit van de verdediging werd ook niet meegewogen.

Conclusie

De grootste verrassing, na het doorspitten van honderd pagina’s, is dus wel dat het onderzoek eigenlijk niets heeft opgeleverd, er is zelfs in het geheel geen concrete aanwijzing dat de verschillen veroorzaakt worden door discriminerende rechters, en er nog meer onderzoek moet komen.

Daar sta je dan, als journalist, met je chocoladeletters.

Een gedachte over “Discrimineren de rechters in Nederland?

  1. Ik ben een buitenlandse vrouw die het rechterlijk systeem van heel dichtbij heeft gezien en meegemaakt. En ja, rechters discrimineren. Op z'n minst zijn ze totaal niet geïnteresseerd in de waarheid dan wel in het achterhalen van de waarheid.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s