Anne Askew, the Fair Gospeler

Het is 16 juli 1546. Een enorme menigte mensen heeft zich op Smithfield in Londen verzameld voor een waar spektakel. Vier Protestante ketters, Anne Askew, John Lascelles, John Adams en Nicholas Belenian, zullen levend worden verbrand. Anne Askew is 26 jaar.

Jonge jaren en huwelijk

Anne Askew werd in 1521 geboren in Lincolnshire. Ze was de jongste van vijf kinderen. Haar vader, William Eskew, was een ridder en een rijke landeigenaar die deel uitmaakte van het hof van de beroemde en beruchte koning Henry VIII. U weet wel, de man die de Anglicaanse Kerk van de Kerk van Rome afscheidde omdat de paus hem geen echtscheiding gunde toen hij op zijn eerste vrouw was uitgekeken. Henry zou in totaal zesmaal huwen, tweemaal scheiden, een van zijn vrouwen in het kraambed verliezen en twee van zijn echtgenotes laten onthoofden. Zijn laatste echtgenote, Katherine Parr, had het geluk hem te overleven.

William Eskew arrangeerde een huwelijk voor zijn oudste dochter Martha met Thomas Kyme, maar het meisje kwam voortijdig te overlijden. Anne, toen 15 jaar oud, moest de plaats van haar oudere zus innemen. Thomas Kyme was een behoudend katholiek en hij was een stuk rijker dan hij intelligent was.

Anne zal weinig been in deze verbintenis gezien hebben. Ze had een, voor die tijd, redelijke opleiding genoten en was een intelligent, geestig en koppig meisje. Ze kon lezen en schrijven, schreef gedichten en las de in het Engels vertaalde bijbel met graagte. Door twee van haar broers, die aan Cambridge studeerden, was ze al vroeg met het Protestantisme in aanraking gekomen. Na een opstand van rooms-katholieken in Lincolnshire, waarbij huize Eskew door de opstandelingen werd aangevallen, verloor ze het beetje sympathie dat ze nog voor het katholicisme had en werd overtuigd protestantse.

Het werd geen gelukkig huwelijk. Ze kregen nochtans twee kinderen.

Anne Eskew rebelleert 

In 1543 had koning Henry VIII een aartsconservatieve bui en verbood mensen uit de lagere klassen de bijbel te lezen. Vrouwen uit de hogere klassen mochten de bijbel wel lezen, maar niet in het openbaar. Thomas Kyme was daar ontzettend mee in zijn nopjes, zijn vrouw begrijpelijkerwijze niet. Uit protest reisde Anne af naar Lincoln, waar ze een week lang elke dag demonstratief in de kathedraal haar bijbel ging zitten lezen. Ze kende grote delen van de bijbel uit het hoofd en besloot mensen, die niet langer toegang tot de bijbel hadden, met haar kennis een handje te helpen. Ze verspreidde de blijde boodschap, hetgeen haar echtgenoot verder tot wanhoop dreef.

Hij wendde zich tot priesters van de lokale parochie en vroeg hen om raad; hoe moest hij zijn weerspannige echtgenote toch terug in het gareel krijgen? Ze adviseerden hem zijn eega te vernederen door haar zijn huis uit te gooien. Van schaamte zou ze dan wel met hangende pootjes terugkomen en zich schikken naar de wil van haar man. Zo gezegd, zo gedaan.

Anne, die zich allerminst vernederd voelde, verhuisde simpelweg met haar twee zoontjes naar de woonst van een van haar broers en predikte van daaruit lustig verder. Erger, ze vroeg (naar lichtend voorbeeld van de koning) een echtscheiding aan. Ze verhuisde voorts naar het voornamelijk Protestante Londen en nam daar haar meisjesnaam weer aan, hetgeen Thomas Kyme een behoorlijke rolling zal hebben bezorgd. Anne Eskew wist zich eindelijk onder gelijkgezinden en dompelde zich onder in de stad waar iedereen, alle rangen en standen, mannen en vrouwen, zich ondanks het verbod des konings openlijk de bijbel las en bestudeerde.

Anne Askew maakte er naam als lekenpredikster, verdiende de bijnaam ‘Fair Gospeler’, en raakte bevriend met mensen als Hugh Latimer, Nicholas Shaxton, Edward Crome en Catherine Brandon – die op hun beurt weer in de kringen verkeerden van nieuwbakken koningin Katherine Parr en haar hofhouding.

De ketter en de bisschop

Bisschop Stephen Gardiner, die al een aversie had tegen bijdehante vrouwen in het algemeen en koningin Katherine Parr en zijn eigen peetdochter hertogin Catherine Brandon in het bijzonder, kreeg lucht van de Fair Gospeler en zij zinde hem ook in het geheel niet. Dat vrijgevochten gedoe van arrogante vrouwen die hun plaats maar niet willen kennen, daar zou hij wel eens even korte metten mee maken. De koningin en de hertogin waren te machtig, die durfde hij niet direct aan te pakken, maar Anne Eskew was een andere zaak. Hij hoopte via haar beide andere vrouwen in het stof te doen bijten.

Anne Askew werd dus beschuldigd van ketterij en op 10 mei 1545 werd ze gevangengenomen. Ze werd verhoord, weigerde te bekennen en kreeg een gevangenisstraf van twaalf dagen. Tijdens haar verblijf in de gevangenis schreef ze gedichten en protestliederen. In juni dat jaar werd ze echter opnieuw vast gezet op beschuldiging van ketterij, maar omdat er geen getuigen waren werd ze weer vrijgelaten.

Begin 1546 werd Annes verzoek tot een echtscheiding afgewezen, geheel tegen haar verwachtingen in, en werd ze gesommeerd naar haar echtgenoot terug te keren. Ze gehoorzaamde niet. Op 10 mei belandde ze weer in het cachot, haar man liet haar arresteren, ze werd weer ondervraagd, en werd vervolgens aan een van haar broers overgedragen. Ze weigerde halsstarrig naar haar man terug te gaan en dat was koren op de molen van bisschop Gardiner. Hij ontbood haar in Londen en gaf haar opnieuw de opdracht zich weer bij haar man te vervoegen. Ze ging niet, predikte haar boodschap alleen maar fanatieker en de gebelgde bisschop was woedend.

In juni van 1546 werd Anne Askew weer beschuldigd van ketterij, ditmaal werd ze daarvoor ter dood veroordeeld en dus werd ze weer in het gevang gesmeten om daar haar terechtstelling af te wachten. Ze werd twee dagen lang verhoord door niemand minder dan Chancellor Sir Thomas Wriothesley, bisschop Stephen Gardiner zelf, John Dudley de bisschop van Winchester en secretaris van de koning Sir William Paget. Dit illustere gezelschap deed er alles aan de jonge vrouw haar ketterij te doen bekennen, haar terug te laten keren naar het katholieke geloof en vooral namen op te laten biechten van andere Protestanten. De heren waren met name op zoek naar belastende informatie over hun koningin Katherine Parr, was zij misschien ook een praktiserende Protestantse? En haar hofdames?

Anne Askew zei niets. De heren lieten haar martelen. Dat was ongehoord om met een reeds veroordeelde te doen, laat staan met een vrouw van stand, maar op een ochtend werd ze dus overgebracht naar een kamer in de White Tower, waar de pijnbank op haar wachtte. Eerst liet men haar het martelwerktuig eens goed bekijken, de houten constructie met zijn touwen en tandwielen, en vroeg haar opnieuw namen te noemen. Anne weigerde weer en dus werd ze op de pijnbank uitgestrekt, waar ze haar met haar polsen en enkels aan vastbonden. Weer vroegen ze haar om namen en weer deed ze er het zwijgen toe.

Ze lieten het wiel van de pijnbank aandraaien en de touwen om haar enkels en polsen begonnen haar ledematen langzaam uiteen te trekken tot ze van pijn het bewustzijn verloor. Ze had geen kik gegeven. Haar beulen draaiden het wiel weer los en brachten haar bij.

Ze herhaalden de procedure tweemaal, waarbij ze uiteindelijk haar schouders en heupen uit de kom trokken en haar ellebogen en knieën ontwrichtten. Haar spieren scheurden. Annes gegil kon tot in de tuin naast de Tower gehoord worden, maar ze verried niemand.

In brieven beschreef ze haar eigen marteling. Die brieven wist ze de gevangenis uit te laten smokkelen.

“Then they did put me on the rack, because I confessed no ladies or gentlemen, to be of my opinion…the Lord Chancellor and Master Rich took pains to rack me with their own hands, till I was nearly dead. I fainted…and then they recovered me again. After that I sat two long hours arguing with the Lord Chancellor, upon the bare floor…With many flattering words, he tried to persuade me to leave my opinion… I said that I would rather die than break  my faith.”


Martelaarsdood 

Terug naar 16 juli 1546. De vier ketters worden naar de executieplaats gebracht. Anne is niet in staat zelf naar het schavot te lopen door de martelingen en dus wordt ze op een stoel gedragen. Bisschop Shaxton steekt nog een preek tegen hen, en de toegestroomde goegemeente, af. Anne Eskew luistert aandachtig, valt de bisschop hardop bij wanneer ze meent dat hij gelijk heeft en gaat evengoed luidkeels tegen hem in wanneer hij zaken zegt die volgens haar tegen de Schrift ingaan: “There he misseth, and speaketh without the book.” 

De vier terdoodveroordeelden krijgen een laatste kans; kom tot inkeer en je zult gespaard worden. Anne spreekt voor hen allemaal, niets daarvan. Ze worden met kettingen aan palen gebonden, die van Anne heeft zelfs een zitje omdat ze niet kan staan. Brandhout wordt tegen de staken opgetast en het viertal begint te bidden.

Omwille van haar koppigheid en recalcitrantie wordt de jonge vrouw geen enkele genade gegund. De beul wurgt haar niet voordat hij in haar in brand steekt, zoals men in die dagen wel placht te doen, en hij zorgt ervoor dat ze niet te snel verbrandt. Pas wanneer de vlammen haar op borsthoogte lekken begint ze te schreeuwen, aldus ooggetuigen. Na een kwartier verliest ze het bewustzijn of is ze dood, het gegil verstomt.

Anne Eskew is een van mijn Grote Vrouwen. Ze maakte, in een tijd waarin dat voor vrouwen in het geheel niet vanzelfsprekend was, voor zichzelf uit waar voor haar de waarheid lag. Ze was een van de eerste dichteressen die in het Engels schreven en ze was de eerste Engelse die om een echtscheiding dorst te vragen.

Vandaag is haar sterfdag en wil ik u een van haar werken cadeau doen.

Het is een ballade, die Anne Eskew in gevangenschap schreef.

Like as the armed knight
Appointed to the field,
With this world will I fight
And Faith shall be my shield. 

Faith is that weapon strong
Which will not fail at need.
My foes, therefore, among
Therewith will I proceed. 

As it is had in strength
And force of Christes way
It will prevail at length
Though all the devils say nay. 

Faith in the fathers old
Obtained rightwisness
Which make me very bold
To fear no world’s distress. 

I now rejoice in heart
And Hope bid me do so
For Christ will take my part
And ease me of my woe. 

Thou saist, lord, who so knock
To them wilt thou attend.
Undo, therefore, the lock
And thy strong power send. 

More enmyes now I have
Than hairs upon my head.
Let them not me deprave
But fight thou in my stead. 

On thee my care I cast.
For all their cruel spight
I set not by their haste
For thou art my delight. 

I am not she that list
My anchor to let fall
For every drizzling mist
My ship substancial. 

Not oft use I to wright
In prose nor yet in rime,
Yet will I shew one sight
That I saw in my time. 

I saw a rial throne
Where Justice should have sit
But in her stead was one
Of moody cruel wit. 

Absorpt was rightwisness
As of the raging flood
Sathan in his excess
Suct up the guiltless blood. 

Then thought I, Jesus lord,
When thou shalt judge us all
Hard is it to record
On these men what will fall. 

Yet lord, I thee desire
For that they do to me
Let them not taste the hire
Of their iniquity. 

Anne Askew (1521 – 1546)

Een gedachte over “Anne Askew, the Fair Gospeler

  1. Religie opdringen is gewoon dictatuur.
    Religie en bijgeloof gaat goed samen.

    In Nl kerken zijn ook kerken met bouwoffers gevonden.
    een altaartafel, daterende uit 1483, een een geheel gemummificeerde kat in Wehl
    http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1249666/2008/04/09/Gemeente-Veere-koopt-gemummificeerde-kat.dhtml
    In Duitsland kwam de heksenhamer.
    http://nl.wikipedia.org/wiki/Heksenhamer
    Het was een 'mooie gelegenheid' om ongewenste personen als zondebok aan te wijzen.
    Ook hier in Nl zijn er sporen van.
    Hier kwamen de katholieken pas later in beeld
    Nederland nog 'maar` 400 jaar geleden.
    http://nl.wikipedia.org/wiki/Heksenprocessen_te_Roermond_(1613)

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s