Rapportage Mensenrechten in Nederland 2013

Na het Jaarbericht Kinderrechten, dat op 17 juni jongstleden werd aangeboden aan de Vaste Kamercommissie van Veiligheid&Justitie, verschijnt vandaag jaarlijkse rapportage Mensenrechten in Nederland 2013. Deze rapportage wordt opgesteld door het College voor de Rechten van de Mens, een onafhankelijke toezichthouder op mensenrechten in Nederland.

Wie de moeite neemt de tweehonderd pagina’s tellende rapportage door te nemen zal op een aantal lelijke pijnpunten stuiten. Voor wie daar geen zin in heeft, wat high lights:

Discriminatie en non-discriminatie

Ik gooi maar meteen twee hoofdstukken uit de rapportage op een grote hoop. Discriminatie is dagelijkse praktijk. Het gebeurt in veel gevallen niet eens opzettelijk, maar het gebeurt. Zowel op basis van afkomst en cultuur als op basis van geslacht, leeftijd, handicap, seksuele gerichtheid en religie.

Uiteraard refereert de rapportage aan de hoogoplopende discussies over Zwarte Piet. Discriminatie komt op diverse gebieden voor; op de arbeidsmarkt, in het onderwijs, de media, het horeca-deurbeleid, in het politieke klimaat (“Minder Marokkanen. Minder, minder, minder!”) en etnisch profileren door de politie.

Het College voor de Rechten van de Mens gaat in haar rapportage nog even op zoek naar de oorzaak daarvan en van de allergische reactie die de gemiddelde Nederlander kennelijk geeft op de constatering dat iets discriminatoir zou zijn. Blanke autochtonen schieten nogal eens in een krampachtige ontkenning en zelfverdediging. We wanen ons tolerante inwoners van een tolerant gidsland en hebben er moeite mee wanneer die illusie doorgeprikt wordt. Dat herken ik ook in mijzelf, ik heb me in de discussie over Zwarte Piet bijvoorbeeld ook geroerd.

Zorgelijk vind ik de observatie van een opkomend “nativisme”, waarbij men als “native” of oorspronkelijke bewoner oudere en zwaarwegender rechten te hebben dan relatieve nieuwkomers.

Vrouwen worden nog altijd niet gelijk betaald voor gelijk werk en ook zwangerschapsdiscriminatie is gewoon gemeengoed. Kom op zeg, Nederland, dat is structurele discriminatie van de helft van de populatie!

Transgenders komen er het bekaaidst vanaf, voor hen is zelfs niets voorzien in de Algemene Wet Gelijke Behandeling.

Nationale implementatie en infrastructuur

Een lang verhaal kort: Mensenrechten staan nog te laag op de agenda’s van onze Rijksoverheid en de gemeentes. Beleid zou vaker en beter aan mensenrechten getoetst moeten worden. Een gemeente die huishoudelijke hulp wegbezuinigt waardoor een hulpbehoevende niet langer zelfstandig kan wonen tast het recht op wonen en het recht op sociale bescherming van die hulpbehoevende aan.

De rapportage is ook kritisch over de opkomende participatiesamenleving. Participatie is prachtig en een teken van een overheid die burgers ziet als volwaardige, zelfredzame en autonome eigenboontjesdoppers. Het is wel een struikelblok voor hulpbehoevenden die om te beginnen al geen geschikt sociaal netwerk hebben waarop zij een beroep kunnen doen.

Rechtspleging en rechtsmiddelen

Om de doorlooptijden van eenvoudige rechtszaken te bekorten is de ZSM-werkwijze ingevoerd. De officier van Justitie kan daarbij een strafbeschikking opleggen en doet daarbij wat eigenlijk aan de rechter is voorbehouden. Een verdachte hoeft daar niet mee akkoord te gaan en kan zo alsnog toegang krijgen tot een onpartijdige en onafhankelijke rechter. Voorwaarde daarbij is dan wel dat die verdachte juist en volledig geïnformeerd wordt over de mogelijkheden tegen die strafbeschikking in te gaan en over zijn recht op rechtsbijstand.

Nog een lang verhaal kort: Bezuinigingen op de (gesubsidieerde) rechtsbijstand vormen een direct gevaar voor het recht op toegang tot een rechter en het recht op een eerlijk proces.

Waarborgen rond vrijheidsbeneming

Het College voor de rechten van de Mens maakt zich zorgen om een conceptwetsvoorstel dat het mogelijk moet maken dat verdachten, die nog niet onherroepelijk zijn veroordeeld en wiens schuld dus nog niet onomstotelijk vaststaat, toch alvast de gevangenis in kunnen verdwijnen.

Mensen blijken in Nederland regelmatig onterecht of te lang in voorlopige hechtenis te zitten. Dat is niet alleen in strijd met de mensenrechten, we betalen ons ook blauw (11,1 miljoen euro!) aan schadevergoedingen. Rechters maken simpelweg te weinig gebruik van bestaande alternatieven op die voorlopige hechtenis.

Het ergst van alles: Driekwart van de strafrechtelijk opgesloten kinderen in justitiële jeugdinrichtingen zit daar in voorarrest, van hen is dus nog niet bekend of ze terecht vast zitten.

Migratie en mensenrechten 

In 2013 zaten toch nog dertig kinderen in vreemdelingenbewaring of grensdetentie en hoe we dat ook wenden of keren, kinderen horen daar per definitie niet in thuis. Dit jaar worden er maatregelen ingevoerd die dat geheel onmogelijk moeten maken.

Vreemdelingen worden na binnenkomst eerst twee weken onder een zwaar verblijfsregime ondergebracht, onnodig, want een lichter en minder vrijheidsbeperkend regime in gewoon voorhanden. Wie in vreemdelingendetentie verblijft ondervindt ook nog eens onnodig veel drempels wanneer hij medische hulp nodig heeft.

Vreemdelingen die Nederland moeten verlaten maar dat niet kunnen, bijvoorbeeld omdat het land van herkomst niet meewerkt, hebben geen toegang tot basale voorzieningen zoals onderdak en voedsel. Zieke vreemdelingen worden teruggestuurd naar hun thuisland, terwijl we van tevoren al weten dat zij daar niet de ziekenzorg zullen krijgen die ze nodig hebben.

Privacy

Nederlandse en Amerikaanse inlichtingen- en veiligheidsdiensten verzamelden en analyseerden vorig jaar op grote schaal onze gegevens. De wetgeving die ons tegen een dergelijke inbreuk in onze persoonlijke levenssfeer moet beschermen is verouderd en houdt geen rekening met alle technische vooruitgang op dat gebied.

De Nederlandse diensten vertrouwen daarnaast buitenlandse diensten op hun blauwe ogen dat zij zich daarbij wel aan de mensenrechten zullen houden en dat is in de praktijk hoogst onverstandig gebleken.

Uitbreidingen in cameratoezicht verdienen het ook uitermate kritisch te worden bekeken en dan met name de inzet van mobiele camera’s en drones, die nog een veel grotere inbreuk op onze privacy zijn.

Door de voorgenomen decentralisatie zullen gemeentes vaker en meer van onze gegevens met elkaar uit gaan wisselen, zo vreest het College. Er moet een wettelijke garantie ingebouwd worden dat die uitwisseling wel ondubbelzinnig, vrijwillig en in overeenstemming met de Wet Bescherming Persoonsgegevens gebeurt.

Huwelijk en privé- en gezinsleven

Een grote vooruitgang werd vorig jaar geboekt in wetgeving die het privé- en gezinsleven beschermt van ouderparen van gelijk geslacht. Lieden die geen huwelijken willen voltrekken tussen paren van gelijk geslacht zijn (eindelijk!) niet meer benoembaar als trouwambtenaar.

Transgenders die hun gegevens bij de burgerlijke stand willen veranderen moeten daarbij een verklaring van een deskundige overleggen, die daarin verklaart over de “duurzaamheid van de wens van de transgender”. Dat staat in potentie op gespannen voet met het recht op zelfbeschikking.

De gaswinning in Groningen kan de veiligheid en het leefmilieu van de Groningers aantasten en daarbij wordt hun recht op bescherming van het privé- en gezinsleven aangetast. De overheid heeft in deze kwestie te weinig oog voor dat mensenrecht, zowel bij de afhandeling van reeds ontstane schade als bij haar besluitvorming omtrent de gaswinning.

Lichamelijke en geestelijke integriteit

Huiselijk geweld staat hoog op de agenda en dat is maar goed ook want het komt op grote schaal voor. Nederland maakt zich op om het Verdrag van Istanbul, over geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld in het algemeen, te ratificeren. Dat duurt echter wel erg lang en Caribisch Nederland laat het daarbij zelfs helemaal afweten.

Mensenhandel

Voor slachtoffers van binnenlandse mensenhandel, en dan vooral meisjes, is te weinig passende opvang en zorg. Jeugdzorg heeft zelfs onvoldoende kennis in huis om deze slachtoffers te herkennen. Tijdens de rechtsgang is een schadevergoeding voor slachtoffers als onderdeel van het vonnis nog altijd een ondergeschoven kindje.

Minder bekende vormen van mensenhandel, zoals gedwongen bedelen en gedwongen criminaliteit, dienen beter in kaart te worden gebracht. Al wat we weten is dat deze vormen in ruime mate naast seksuele uitbuiting bestaan, maar concrete cijfers zijn er niet.

Bedrijven en mensenrechten 

Bedrijven hebben wat mensenrechten betreft net zo goed hun verantwoordelijkheden. Te hoge werkdruk, slechte arbeidsomstandigheden, gezondheidsschade, ongewenste intimiteiten, onderbetaling en al wat dies meer zij kunnen een inbreuk op de mensenrechten vormen. Er is nog te weinig aandacht voor moderne slavernij. De regering heeft vorig jaar het Nationaal Actieplan Bedrijfsleven en Mensenrechten aan de Tweede Kamer gepresenteerd, maar hoe dat verder in de praktijk vorm moet gaan krijgen is nog volledig onbekend.

Arbeid en sociale zekerheid

Discriminatie op de arbeidsmarkt gebeurt, op kleur, leeftijd, geslacht, handicap enzovoorts, en vooroordelen en stereotyperingen onder werkgevers spelen daar een rol in.

Huishoudelijk werkers hebben binnen het sociaal en arbeidsrecht een minder gunstige positie dan andere werknemers.

Gemeenten mogen bijstandgerechtigden tot een tegenprestatie verplichten, maar niet om het werk te doen van mensen in functies die zijn wegbezuinigd en niet ten faveure van private partijen. Ook die bijstandgerechtigden hebben gewoon recht op billijke en eerlijke arbeidsomstandigheden en gelijk loon.

Gezondheid en zorg

Zorg moet toegankelijk, beschikbaar en van goede kwaliteit zijn. Niets minder.

Het college maakt zich daar zorgen over, meer bepaald de ouderenzorg en de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. In de laatste branche constateert het misstanden met een structurele aard; lichamelijke integriteit, privacy en rechtsbescherming van patiënten zijn in het geding.

Er is nog altijd te weinig garantie dat onze persoonlijke gegevens en het medisch beroepsgeheim naar behoren worden beschermd bij het delen van onze medische gegevens. Gelukkig zei ik ‘nee’ tegen het elektronisch patiënten dossier en heb ik duidelijk aangegeven dat mijn gegevens niet gedeeld mogen worden.

Onderwijs en mensenrechteneducatie

Mbo-studenten met een beperking ondervonden vorig jaar problemen bij toegang tot een opleiding en het vinden van een stageplaats, terwijl zij toch echt recht hebben op een gelijke behandeling en passend onderwijs.

Educatie over onze mensenrechten staat nog steeds niet in de kerndoelen van het onderwijs.

Levensstandaard 

Er zijn nog altijd groepen mensen die in armoede leven en die niet of nauwelijks in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Het aantal daklozen is toegenomen en meer mensen zijn afhankelijk van de voedselbank. Een derde van alle armen zijn kinderen en jongeren onder de achttien jaar. Het huidige armoedebeleid is niet gestoeld op de mensenrechten en er is weinig oog voor de beschadigende gevolgen van armoede.

Caribisch Nederland 

Armoede is hier het grootste probleem. Het gemiddeld inkomen is er lager, de gemiddelde kosten voor levensonderhoud hoger. Het gemiddeld opleidingsniveau is laag en met de werkgelegenheid is het somber gesteld. Huiselijk geweld is een veelvoorkomend probleem. De detentieratio is relatief hoog, mede omdat er geen oog is voor alternatieven op vrijheidsstraffen.

Een gedachte over “Rapportage Mensenrechten in Nederland 2013

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s