Ethel Portnoy

© Chris van Houts, A’dam

Een van mijn dierbaarste bundels met korte verhalen is De brandende bruid van te weinig gelauwerde Ethel Portnoy. Het boek staat al jaren in mijn boekenkast en met regelmaat sla ik het nog eens open. Op het lichtgele stofjasje van prachtig dik papier prijkt een prentje van die brandende bruid. Het was haar tweede boek, vol belofte van wat ons van haar hand nog te wachten stond, en een van mijn eerste kennismakingen met de feministische literatuur.

Ethel Portnoy werd op 8 maart 1927 in Philadelphia geboren en stierf 25 mei 2004 in Den Haag. Vandaag is dus haar sterfdag, een mooi moment om bij deze schrijfster stil te staan.

Ze was dochter van een immigrantenpaar. Haar moeder was op zeventienjarige leeftijd, samen met haar zusje, de honger in haar moederland Polen ontvlucht. Haar vader was Rus. Ze groeide op in New York, in de Bronx, en ging school aan het Hunter College for Women in Manhattan.

Aan het eind van de veertiger jaren verhuisde ze naar Wisconsin om daar Frans en Engelse letterkunde te gaan studeren. Het bleek niet wat ze zocht en in 1950 vertrok ze naar Parijs om daar de Europese literatuur te gaan bestuderen. Ook daar bleef ze zoekend, totdat door Roland Barthes, André Leroi-Gourhan en Claude Lévi-Strauss de antropologie ontdekte. Ze volgde hun colleges en hun invloed is merkbaar in haar gehele oeuvre, net als haar grenzeloze nieuwsgierigheid.

In Parijs ontmoette ze Franse en Nederlandse dichters, waaronder Rudy Kousbroek met wie ze in 1951 in het huwelijk trad. Het stel vestigde zich in Parijs, waar Ethel Portnoy voor UNESCO werkte, en ze kregen er twee kinderen. Via Rudy Kousbroek ontmoette ze andere leden van de Vijftigers, zoals Remco Campert en Simon Vinkenoog. In 1970 verhuisden ze naar Nederland.

In 1971 verscheen Ethel Portnoys eerste verhalenbundel, Steen en Been. Daarna zou ze in een gestaag tempo blijven schrijven en publiceren. Ethel Portnoy schreef met het scherpe observatievermogen van de antropoloog, geestig en impertinent, onvoorspelbaar en oneerbiedig. Haar grootste talent was misschien wel dat ze met evenveel gemak over zware thema’s als het multiculturalisme en integratie en cultuurhistorische onderwerpen schrijven kon, als over het kleine en het wereldse. Over zwikken op hoge hakken, menstruatie en het favoriete jasje van haar echtgenoot. Daarnaast deel ik haar voorliefde voor folklore. Ethel Portnoy was een verzamelaar van moderne mythen en legenden.

In 1978 bracht ze Broodje aap uit, een verzameling stadslegenden, en die uitdrukking broodje aap gebruiken we nog.

Ethel Portnoy richtte, samen met Hanneke van Buuren en Hannemieke Postma, het literair-feministische tijdschrift Chrysallis op. In 1991 kreeg ze de Annie Romeinprijs van het feministische maandblad Opzij voor haar gehele oeuvre.

Misverstand! Ten eerste is de wat de vrouw tot de mindere van de man maakt niet de tirannie van de maan maar die van de man. Bovendien wordt door de meeste vrouwen het begin van de menstruatie veelal niet begroet als een tragedie, maar meer met: godzijdank, of woorden van die strekking. 

De geleerden die de pil ontwikkelden dachten dat zij daarmee de vrouwen op meer dan één manier zouden bevrijden. Er zijn namelijk pillen die men desgewenst zonder onderbreking kan nemen, maanden achter elkaar en daarmee de eeuwenoude betovering verbreken. Maar wie doet het? Geen sterveling.  

Men onderbreekt liever om te kunnen menstrueren – want in de grond van ons hart vinden wij het griezelig als het wegblijft. Mannen zeggen vaak dat zij het vervelend vinden om zich iedere dag te scheren. Maar als er een pil bestond die baardgroei deed verdwijnen, hoeveel mannen zouden er gebruik van maken? 

Ethel Portnoy, “Because” – De brandende bruid (1974)

Een gedachte over “Ethel Portnoy

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s