Oorlog en vrede

“Mensen zijn niet geschapen voor oorlog. Mensen zijn geschapen voor vrede.”

Mooie woorden van de Rotterdamse burgervader vandaag, tijdens de herdenking bij het Nationaal Koopvaardijmonument De Boeg. Het is een van de mooiste monumenten in de stad, vind ik. De bijna vijftig meter hoge boeg die golven van gewapend beton doorklieft, met aan haar voet een bronzen beeldengroep. Een roerganger, drie zeelieden en een verdronkene, die verstild met een kabel aan elkaar en aan de boeg zijn verbonden. De kolossale scheepssteven is een monument ter nagedachtenis aan de ruim 3.500 burgerslachtoffers die tijdens de Tweede Wereldoorlog oorlog het leven verloren op zee, bij de ondergang van honderden Nederlandse koopvaardijschepen.

Burgemeester Aboutaleb verwees tijdens zijn toespraak naar de tentoonstelling in de Kunsthal, waar op het moment honderd bijzondere voorwerpen uit de Tweede Wereldoorlog te bekijken zijn. Een van die voorwerpen is een kogelvrij vest, gedragen door Roeland Jan Kroesen. Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak was hij een van de opvarenden van de Koopvaardijvloot en daar moest hij, bij Koninklijk Besluit, bij in dienst blijven. Die vaarplicht trof 12.000 opvarenden en zou pas in 1946 weer opgeheven worden. Op 25 april 1941 werd ss Pennland van de Holland-Amerika Lijn bij Kreta gebombardeerd en de oceaanstomer verging. Roeland Jan Kroesen was een van haar opvarenden, hij overleefde.

“Wie het gunner’s vest in de Kunsthal bekijkt, beseft hoe weinig veiligheid een kogelvrij vest kan bieden tegen de overmacht van onderzeeërs en jachtbommenwerpers. Er kan maar één conclusie zijn: mensen zijn niet geschapen voor oorlog. Want dat is de les die we kunnen trekken uit alle ellende en bruutheid van de Tweede Wereldoorlog.”


Tegen oorlogsgeweld zijn we inderdaad slecht bestand. Of dat betekent dat de mens niet voor oorlog maar voor vrede “geschapen” is, dat is dan weer een tweede. Aan de andere kant immers, die onderzeeërs en jachtbommenwerpers zijn wel van menselijke makelij. Het zijn mensen die zulk oorlogstuig verzinnen, fabriceren, verhandelen en gebruiken. Het zijn mensen die het gewapend conflict met elkaar opzoeken. De menselijke geschiedenis staat bol van oorlog, terreur en geweld. Oorlogszucht lijkt toch in onze menselijke natuur te zijn ingebakken, zo bezien.

Als we de omstreden demograaf en hoogleraar sociaalpedagogiek Gunnar Heinsohn mogen geloven is er zelfs een demografische oorzaak voor oorlog aan te wijzen. Dat legde hij jaren geleden uit in een boek, ‘Zonen grijpen de wereldmacht’.  Een bevolkingsexplosie die samengaat met een oververtegenwoordiging van jonge mannen (een ‘youth bulge’) blijkt, zeker wanneer die angry young men weinig goede vooruitzichten hebben, een beproefd recept voor gewelddadige conflicten.

Dat stemt somber, nietwaar? Toch gloort er hoop aan de horizon. Wie de moeite neemt de enorme pil ‘The Better Angels of Our Nature’ van Steven Pinker van kaft tot kaft te lezen komt daarmee tot de ontdekking dat de mens nu vreedzamer is dan hij ooit geweest is. Naarmate de geschiedenis vordert is de mens zich allengs minder gewelddadig gaan gedragen. Steven Pinker, hoogleraar psychologie te Harvard, verwijst met de titel naar een uitspraak van Abraham Lincoln over menselijke vermogens als empathie, moraal en rede.

Deze vermogens (die “better angels”) hebben in de loop van onze geschiedenis steeds meer vat op onze “innerlijke demonen”, zoals  prooigedrag, dominantie, wraak, sadisme en totalitaire ideologieën gekregen. Daardoor wordt er steeds minder oorlog gevoerd en dalen de moordcijfers. Die afname past, volgens meneer Pinker, in het beschavingsproces waarin de mens leert zijn driften te beheersen.

Hij wijst factoren aan die een dempend effect hebben op menselijk geweld; de humanitaire revolutie, een staatsmonopolie op geweld, de handel die ervoor zorgt dat vrede loont en het inruilen van eergevoel tegen persoonlijke waardigheid. Onze groeiende aversie tegen agressie uit zich in ‘rechtenrevoluties’; mensenrechten, burgerrechten, vrouwenrechten, kinderrechten, homorechten en zelfs dierenrechten.

In een ander boek, ‘The End of War’ van John Horgan, is verdere geruststelling te vinden: Biologisch gezien is de mens net zo goed geprogrammeerd voor een vreedzaam als voor een gewelddadig bestaan. Oorlog is niet onvermijdelijk en het is geen intrinsiek onderdeel van de menselijke natuur, maar een cultureel fenomeen en een keuze. John Horgan meent dat oorlog af te schaffen is, net zoals dat met slavernij gebeurd is.

Vandaag herdenken we álle slachtoffers, zowel burgers als militairen, die sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog vielen, ongeacht of ze binnen of buiten de landsgrenzen stierven. In oorlogssituaties en bij vredesoperaties. Allemaal slachtoffers van menselijk geweld. Slachtoffers van mensen die ervoor kozen anderen geweld aan te doen. Joden, Roma, Sinti, etnische Polen, Slaven en Sovjets, homoseksuelen, fysiek en mentaal gehandicapten, politieke tegenstanders, vakbondsleden, Spaanse republikeinen, sociaaldemocraten, communisten en socialisten, esperantisten. vrijmetselaars, Jehova’s getuigen, Vrije Bijbelonderzoekers, priesters en “asociale elementen” zoals woonwagenbewoners, kermisgasten  en werkweigeraars.

Dat herdenken is belangrijk, zeker in een tijd waarin een politicus ongegeneerd spreekt over “minder, minder, minder Marokkanen” en een jonge rapper onbeschroomd zingt over flikkers die hij geen handje wil geven en “die fokking Joden” die hij meer haat dan de nazi’s.

Je zou om minder even stil vallen.

3 gedachtes over “Oorlog en vrede

  1. Ik ben te jong om oorlogsslachtoffers te herinneren.
    Ik herdenk dan oorlogs geweldslachtoffers in het algemeen, of zo..
    Er zijn nog steeds oorlogen heden ten dage geregistreerd in deze wereld.
    Al kan ik geen getallen noemen.

    Daar zijn er velen van en overal.
    Oorlogen en slachtoffers, en geweld.

    Hier in de grensstreek zijn persoonlijke oorlogsverhalen WO2 best wel indrukwekkend, in de zin dat oorlog niet zwart/wit, maar vooral grijs is.

    ( Zie nooit geen Polen in WO2 films, )

    Otto Frank vocht mee met de Duitse zijde in WO1.
    Zoals elke Duitse man in die dagen.
    Maar WO1 was niet in Nl.
    Hitler zijn ouders waren familie, mogelijk was zijn vader jood,en er stierven broers en zussen jong.
    Hij trouwde net voor zijn zelfmoord. (Homo) en kinderloos.

    Deze kleine donkere Oostenrijker met voorkeur blond schreef in bloed de doodvonnis van velen.
    Lebensborn.
    Namen van zandpaden, wijken zijn best wel interessant, regionaal geschiedkundig, dan.
    Marlene Dietrich stierf uiteindelijk toch eenzaam in Berlijn.
    De vijand begint, en stopt niet bij de grens.
    Maar er zijn wel grenzen..

    Als mijn Oma geen weduwe was,(dankzij werkkamp, oorlog)..
    Was ze nooit verhuist.
    Raar.. dan was ik wellicht niet eens geboren.
    Dat, en meer toeval is mogelijk de reden van mijn bestaan..

    Like

  2. Ik heb hier eerder eens over mijn oma zaliger geschreven, die door het uitbreken van de oorlog in Irak in paniek raakte. Over mijn opa, die na de oorlog het niet meer in zich kon vinden zijn accordeon te bespelen. Hij zat in kamp Amersfoort, waar hij voor de moffen moest spelen maar wist te ontsnappen. Met zijn accordeon liep hij naar Rotterdam, waar hij onderdook. Ik vind hen evengoed slachtoffers van de oorlog. Er zijn er zovelen die de oorlog overleefden maar daarna voor het leven beschadigd waren. Ook aan hen denk ik tijdens die twee minuten.

    Ik hecht aan dat “dit nooit weer”. Ook al hebben we dat voornemen nog niet waar kunnen maken, inderdaad.

    Like

  3. @ Disputax.
    Het heeft zijn sporen achtergelaten, dat zeker.
    Mijn grootouders vertelden weinig over de oorlogsjaren.
    Zijn nu overleden.

    Mijn vaders Opa heeft wel met hooivork Duitsers van zijn erf gejaagd, die van plan waren in te kwartieren meen ik.
    Verder doken er veel mensen onder.
    Ook Duitsers die in NL getrouwd waren en dienstplichtig.( Deserteurs)

    Onderdrukking en verzet in Gelderland, 1940-1945

    Voorjaar 1942 kondigden de Duitsers een algemene arbeidsplicht af. Iedere Nederlandse man tussen 18 en 35 kon nu verplicht worden in Duitsland te werken. De arbeidsinzet bracht de oorlog en bijbehorende keuzes plotseling dichtbij, velen moesten zich ofwel melden voor tewerkstelling ofwel onderduiken. Onderduikers werden in de Achterhoek op grotere schaal opgenomen dan in de rest van Nederland. Hiervoor zijn verschillende verklaringen geopperd, zoals het sterke gemeenschapsgevoel, de dominante rol van de kerken en de overzichtelijkheid van het landschap, waar men de vijand al van verre kon zien aankomen. De groei van het aantal onderduikers leidde tevens tot het ontstaan van de 'verzorgende illegaliteit': honderdduizenden personen waren actief betrokken bij het verlenen van onderdak, het verschaffen van papieren en het leveren van middelen. De LO, de landelijke organisatie voor hulp aan onderduikers, ontstond in Winterswijk.

    Mijn andere Opa werd idd ter werk gesteld in Polen.
    Mijn moeder praat er nooit over.
    Is niet oud geworden, heb ik ook nooit gekend.

    Oudere mensen zijn geschiedenisdragers.
    Verhalen uit een boek, of van de mensen zelf.
    Is toch wel anders.
    ( vooroorlogse kwaliteit waarderen kan)

    In ieder geval vult iedere die 2 minuten zelf in, in eigen gedachten.
    Dat is voor het naoorlogse generatie ook wel de moeite waard, of vrij om te doen.
    2 minuten..kan ook best wel lang zijn.
    Of gepaard gaan met een oorverdovende stilte.
    Wat dan ook..
    Ik vind de traditie wel goed.

    Grensstreken, he..
    Blijven toch buren in boerendorpen, al generaties lang..
    Maar goed..
    Er zijn ook zeker vervelende verhalen van verzetsacties die bestraft werden met bloed gewone burgers..
    Het is niet zwart wit.

    Ik zou ook niet kunnen zeggen welke keuze ik in die dagen had moeten, of kunnen kiezen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s