Zwarte Pieten (alweer)

Obligaat gezeur over Zwarte Piet is een jaarlijks terugkerend fenomeen. Dit jaar is men er wat vroeger bij dan anders, maar er is wel sprake van een noviteit. Voor het eerst is er officieel bezwaar ingediend tegen het afgeven van een vergunning voor de intocht van Sinterklaas. De Amsterdamse bezwaarschriftencommissie zal zich op 17 november tijdens een openbare zitting over meer dan twintig ingediende bezwaarschriften buigen.

Steen des aanstoots, in alle gevallen, is Zwarte Piet. De drijvende kracht hierachter is een meneer Quinsy Gario, kunstenaar en activist. De aanwezigheid van Zwarte Piet is volgens meneer Gario “beledigend en discriminerend”. Daarnaast meent hij dat het evenement op gespannen voet staat met de nota Buitenevenementen, die verordonneert dat “evenementen moeten bijdragen aan het innovatieve en creatieve imago van de hoofdstad”.

Zwarte Piet

Er zijn nog altijd mensen die claimen dat Zwarte Piet een overblijfsel zou zijn uit de slaventijd. Dat is een vervelend stuk geschiedvervalsing. De metgezel van de Sint dateert van ver voor die schandvlek in onze geschiedenis en hij is van oudsher een overwonnen en geknechte duivel, symbool van het overwonnen kwaad.

Sint Nicolaas, de heilige wiens naamdag uitgegroeid is tot het volksfeest “Sinterklaas”, staat immers al sinds de vroege Middeleeuwen bekend als wonderdoener en demonenbestrijder, zoals te lezen valt in zijn hagiografieën, bijvoorbeeld de Vita per Michaelem en in de Legenda Aurea. Sommige van die verhalen dateren uit de derde eeuw na Christus, de eerste beschreven vieringen van zijn naamdag dateren uit de zesde eeuw. Die geknechte duivel is in andere regio’s doorheen de eeuwen tot Knecht Ruprecht of Krampus de Duivel verworden, in de Lage Landen werd hij Zwarte Piet.

Christelijk leentjebuur

Veel van de verhalen en folklore rondom de Sint stammen uit de Middeleeuwen en die zijn zelfs “besmet” met vroegere invloeden, met name uit de Germaanse folklore. Het “inpikken” en zich eigen maken van attributen van heidense goden en religies was een van de middelen waarvan men zich bediende tijdens de kerstening van diverse volkeren in Europa. Bij decreet van paus Gregorius de Grote (590-604) bijvoorbeeld: “De feesten waarbij men honderd koeien offerde aan de valse goden zullen verder gevierd worden als grote christelijke feesten.”

Het is dan ook geen toeval dat het christelijke Pasen zo veel overeenkomsten heeft met het heidense lentefeest Hilaria. Niet voor niets valt Kerst samen met de winterzonnewende en het geboortefeest van Mithras. Heiligen, en in veel gevallen Jezus Christus zelf, delen veel eigenschappen met de goden uit de mythologie. Dionysos, bijvoorbeeld, veranderde water in wijn.

Zo ook komt onze Sint aan het witte paard van Wodan, wordt hij vereenzelvigd met de Schimmelreiter, rijdt hij een tamme versie van de Wilde Jacht over de daken, vaart hij over de zeeën zoals Ódin dat deed en wordt hij in verband gebracht met diens volgelingen, die zich zwart plachten te verven ter ere van op het slachtveld omgekomen krijgers. De Zwarte Piet van vandaag de dag luistert niet toevalligerwijs aan de schoorsteen of kindjes zich wel gedragen, dat deden Wodans raven vóór hem ook.

Het vroege Sinterklaasfeest

In de Middeleeuwen werd de feestdag van Sint Nicolaas al gevierd op kloosterscholen, waarbij de Sint zijn entree maakte tijdens het destijds populaire mirakelspel. IJverige leerlingen mochten op een presentje rekenen, terwijl de luiaards vermanend werden toegesproken. Leerlingen verkleedden zich toen al; als de heilige, maar ook als het door hem overwonnen kwaad door hun gezichten met roet in te smeren. Duivels zijn in de menselijke fantasie immers altijd al aangebrande types geweest. Toch is de knecht van de Sint ook eeuwenlang ook als blanke knecht uitgebeeld, zo veel is zeker waar.

In het Nederland van de late middeleeuwen schonk men elkaar harten van suikergoed en poppen van speculaas, werden schoentjes gezet en werd er kwistig met lekkernijen in het rond gesmeten. Op dat moment werd het Sint Nicolaasfeest, dat ooit zo handig was ingezet bij de kerstening van de heidenen, de katholieke kerk een liederlijke steen des aanstoots. Ze heeft zelfs gepoogd het feest te verbieden en naar verluidt kwam haar dat op een heuse kinderopstand te staan. Na de Reformatie probeerde ook de gereformeerde kerk een stokje voor het Sint Nicolaasfeest te steken, overigens met even weinig succes.

Slaaf én slavenhaler

St. Nikolaas op den Schoorsteen.

Toen de Moren met regelmaat de Europese kusten plachten af te stropen in hun zoektocht naar blanke slaven legde men al gauw een link tussen die Moren en het duivelse knechtje van de Sint. Op zich is Piet zo bezien een monument voor een onderbelichte, bijna vergeten, passage in de geschiedenis van slavernij. Behalve de trans-Atlantische slavenhandel was er immers ook de Arabische Afrikaanse slavenhandel en, zij het op veel kleinere schaal, de Barbarijse slavenhandel. Goed, nu weet u in elk geval waar Piet het idee vandaan haalde (stoute) kinderen in een zak te stoppen en ze weg te voeren.  

Pas in de negentiende eeuw trekt men “Piet” vervolgens zijn pagepakje aan. Jan Schenkman krijgt met regelmaat de zwarte piet toegespeeld (pun not intended) voor hoe het hedendaags Sint Nicolaasfeest er uitziet, met zijn boekje Sint Nicolaas en zijn knecht. We mogen echter niet vergeten dat Schenkman voortborduurde op een reeds bestaande traditie. Goed, die stoomboot, dat was nieuw. Later nog krijgt “Piet” eindelijk zijn naam en sinds de Tweede Wereldoorlog is hij met meer dan één.
Tot onze schande werd Zwarte Piet een tijd lang overgoten met koloniale sentimenten, waarbij hij opeens een quasi-dom Surinaams accent kreeg aangemeten. Gelukkig hebben we ons al lang gerealiseerd dat zulks niets met Sint Nicolaas en zijn metgezel had uitstaan én geen pas gaf en is dat gebruik al sinds voor mijn kindertijd in onbruik geraakt.

 

Feestje voor politiek-correcte volwassenen

In mijn jeugd echter, werd het Sint Nicolaasfeest al wel door volwassenen aangegrepen om hun politiek-correcte boodschap uit te leven. Zo werden mijn klasgenootjes en ik vergast op een Sinterklazien, met een tot minirok vermaakte albe, en Pieten in alle kleuren van de regenboog. We vonden het allemaal wel best, zo staat me bij. Gelukkig hadden we geen benul van alle narigheid die volwassen aan ons in alle onschuld gevierde feestje wilden verbinden.

Wat dat betreft heeft de kindergeest veel op die van de volwassene voor.

Discriminatie en een Amsterdams onderzoek

De gemeente Amsterdam liet een onderzoek uitvoeren (hier in PDF) naar hoe Amsterdammers over Zwarte Piet denken. Men was benieuwd naar hoe groot de weerstand tegen Zwarte Piet nu werkelijk is. Dat blijkt nogal te verschillen en als ik het onderzoek zo eens door lees heeft dat zeer zeker ook te maken met de kleur van het eigen vel.
Opvallend genoeg ervaart meer dan de helft (53%) van de respondenten Zwarte Piet zelf niet als discriminatoir en kunnen zij zich ook niet indenken dat een ander zich er wel door gediscrimineerd zou kunnen voelen. Ruim een derde (37%) van alle ondervraagden kan zich voorstellen dat Zwarte Piet als discriminerend wordt ervaren door andere mensen hoewel ze zich zelf er niet door gediscrimineerd voelen.

Iets meer een kwart (27%) van de Surinaamse Amsterdammers zich echter wel gediscrimineerd, onder Ghanezen is dat 14%.

Traditie

Mevrouw Martine Willekens, van de organisatie, laat weten dat het onderwerp op de agenda staat. Er is ruimte voor dialoog en voor verandering, maar; “wij zijn niet de eigenaar van een nationale traditie”.

Dat klopt. Die nationale traditie is van ons allemaal en daarom eigenlijk van niemand. Het is een stukje van onze geschiedenis. Net zoals Thanksgiving, waarbij men schoolkinderen als Native Indians verkleed tijdens toneelspelen op school, van de Amerikanen is. Tradities zijn niet per definitie oké en er is geen enkel bezwaar de invulling ervan met de tijd mee te doen gaan – of ze zelfs teloor te laten gaan.

Zo sterft het Spaanse gebruik om poppen, die de islamitische profeet Mohammed voor moeten stellen, te verbranden om zo de Reconquista te herdenken langzamerhand uit. Liever nog zag ik dat de Spanjaarden de traditie van het stierenvechten afschaften, maar dat komt er hopelijk nog van.


Dat mensen zich beledigd, zelfs gediscrimineerd vóelen door Piets donkere voorkomen vind is reden genoeg om wat aan dat voorkomen te doen. Ik zie er heil in Piet zijn blanke voorkomen terug te geven en zijn gezicht als vanouds weer met vegen zwart te beschilderen, gewoon omdat zijn donkere voorkomen nu door sommigen als kwetsend, racistisch zelfs, wordt ervaren. Dat is een gevoelen, waar men nu eenmaal niet op kan afdingen en dat verdient een compromis.

De actie van die meneer Quinsy Gario vind ik echter volkomen van de pot gerukt. Die beoogt de gehele intocht niet door te laten gaan.

Meneer Gario, die meent dat mensen die “niet hoffelijk met elkaar om kunnen gaan” daarvoor “gestraft moeten worden” dicht in zijn episteltje de gehele stad Amsterdam een slavenhandelsgeest toe. Dat vind ik dan weer uitermate lollig.

Het Sinterklaasfeest leert kleuters eerlijk delen. Met volwassenen is dat helaas heel anders gesteld.

Hoe racistisch is het eigenlijk om de (blanke?) Nederlander van nu het slavernijverleden van Nederland aan te blijven wrijven?

12 gedachtes over “Zwarte Pieten (alweer)

  1. Een verklede vent in een jurk, deelt snoep en kadoo's uit..
    Ik bedoel..
    En dan nog de zwarte domme slaaf..
    Jankende kinderen bij Sinterklaas voor de foto.
    Onrustige kinderen, geforceerde ouders, die op school, sport, opvang en thuis?
    Hij is al eeuwen dood.
    Dode kinderen kun niet tot leven wekken.
    Maar Sinterklaas wel?
    Onze Spaanse /Turkse bisschop?

    Het is teleurstellend..
    Maar wel leuk te vieren onder de ongelovigen..
    Goedkoop..
    Dat dan weer wel.
    Maar goed..

    Like

  2. Het is verplichte 'vrijwilligheid'.
    Je moet wel meedoen.
    Maar dat gezeik van brave kinderen met hoge beloning is 'BULLSHIT'
    Emotionele chantage..
    De ene krijgt het in de schoen geworpen de ander op de avond zelf.
    De volgende dag is de meting, onderling..
    Emotionele chantage..
    Vier het in de kerk.
    Indien behoefte.
    Maar goed, en alweer mijn visie.
    Kunnen ze de reclame koppelen aan de kerkregister..
    *Traumaverwerking bellen gaat*

    Like

  3. Zwarte Piet moet weg!, want het is racistisch en absurd: alsof een rijke Turk uit Mira met zijn zwarte Afrikaanse helpers nota bene als sympathieke en filantropische kindervrienden elk jaar naar Holland zouden komen om geschenken uit te delen aan Nederlandse kindertjes. “Stel je voor: een Zwart Heiligman zou met behulp van Witte Pieten elk jaar giften uitdelen aan Afrikaanse of Aziatische kindertjes, daar zou toch ook geen bleekscheet zich mee willen vereenzelvigen. Wij, als kleurlingen, willen dus ook niet geïdentificeerd en geassocieerd worden met deze goedgeefse en brave Zwarte Pieten waar de Nederlandse kindertjes zo gek op zijn! Aan deze discriminerende leugen moet zo snel mogelijk een eind gemaakt worden. Nederlanders kunnen hun kinderen niet eeuwig blijven indoctrineren met de racistische beeldvorming van de vrijgevige en vrolijke Zwarte Pieten met onze getinte broeders. Zij moeten hen eindelijk eens met de realiteit confronteren!” Dus, Pietjes, in december geen snoepgoed meer door de schoorsteen, want dat zal jullie alleen maar zwart maken. En voor onze kleuters elke dag twee uur verplicht het Nieuws kijken, met de neus op de realistische feiten van de voortdurende onderlinge sektarische en tribale afslachtingen en aanslagen in Afrika en het Midden Oosten en pas naar bed na “Opsporing Verzocht”!

    Like

  4. volgens mij ga je voorbij aan een heel oud Nederlands feest, zwarte Piet is zwart omdat hij door een schoorsteen gaat en niet omdat hij op jou lijkt. Dit gezeur komt ieder jaar weer terug, wij bemoeien ons ook niet met de festiviteiten van onze Medelanders dus als het je zo stoort emigreren! Onze realiteit is een multiculturele samenleving, dat houdt niet in dat wij onze oude voor ons leuke feesten op moeten geven. De realiteit komt voor kinderen op hun eigen tijd, en in opsporing verzocht zie ik alleen maar Nederlanders die teveel in de zon hebben gelegen.

    Like

  5. 1.) Het is geen 'Nederlands' feest.
    2.) Zwarte Piet is zwart omdat hij de duivel voorstelt, geketend door het licht.
    3.) Het zijn de Nederlanders die van 'Zwarte Piet' 'Swarte Peet' hebben gemaakt.
    4.) In opsporing verzocht komen ook blanken voor, maar niet zoveel. Meestal voor pedofilie.
    5.) Een beetje historie verkennen en alles weer terugzetten zoals het hoort zou het eeuwige gezeik over Sinterklaas eindelijk eens kunnen stoppen. PIET is GEEN NEGER!!!

    “Some sources indicate that in Germanic Europe, Zwarte Piet was originally such an enslaved devil, forced to assist his captor, but in the 19th century Netherlands the character emerged in the likeness of a Moor, a servant of Saint Nicholas.[5] Saint Nicholas is said to come from the Byzantine Empire, modern-day Turkey.”

    Zwarte Piet is een Duivel, of een Marokkaan, zoals je het het liefste wil in de twee verschillende geschiedlezingen.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Mikul%C3%A1s

    http://en.wikipedia.org/wiki/Krampus

    http://sl.wikipedia.org/wiki/Parkelj

    http://sv.wikipedia.org/wiki/Krampus

    http://hu.wikipedia.org/wiki/Krampusz

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Krampus

    Allemaal hetzelfde…

    *zucht*

    Like

  6. En Sinterklaas is een TOP-feest, voor kinderen. Het leert ze moraal en het verschil tussen goed en slecht. Maar laat volwassen dat maar weer verpesten.

    Like

  7. Nee hoor.
    Het gaat om de verkoopcijfers.
    En dat je de kinderen maar wat wijsmaakt.
    De schoorstenen zijn te klein.

    En als de kado's niet groot genoeg zijn dan ben je niet braaf genoeg geweest.
    Sint houdt niet van donkere kinderen die in arm Africa wonen, want daar komt hij nooit.
    Hij komt liever hier de kinderen helpen?
    Kinderen stellen vragen, zijn er echt mee bezig.
    En de verwachting moet hoger zijn dan vorig jaar..
    Wat ik zei..
    Tussen ongelovige is Sinterklaas wel leuk te vieren..
    *Maar het is met kinderen een vrijwillige verplichting*
    Chantage..
    Objectief gezien.

    Like

  8. “Bleekscheet”, jammer dat je daarmee direct ook even in eigen voet schiet.

    Een “Zwart Heiligman” met witte Pieten, het zou me niet zo kunnen boeien. Goed, nu ben ik dan opgegroeid met Sinterklazien en haar collectie regenboogpieten dus misschien steek ik er milder in.

    Like

  9. Dat geldt wel meer volksfeesten. Kerst, Pasen en een Valentijnsdag, het is allemaal goed nieuws voor de middenstand. De grootte, prijs en de aard van de cadeaus zou ik eerder op conto schrijven van degenen die de presentjes uitzoekt.

    Volgens mij hebben we het verder over een leuk volksfeest waar kinderen veel plezier aan beleven. De vraag is dan of dat, in zichzelf, ook niet gewoon de moeite waard is.

    Like

  10. Ik denk wel dat heel wat gezinnen er tegenop zien om de dure decembermaand door te komen.
    Sinterklaas moet moderniseren, dat zeker.

    Met zijn voorkeur 'voor Nederland'.
    Dat hij zomaar en gratis de weldoener uithangt.
    Kinderen stellen vragen..
    Het symbolische 'Sinterklazien' en witte Pieten.
    Wellicht dat de oude met pensioen moet, en er nu elk jaar een andere vorm komt?
    De Sinterklaasverkiezing talentenjacht? met kinderjury?
    De oude versie is bijna onmogelijk om nog als kinder illusie te verkopen.
    Kinderen kunnen echt bang worden dat het paard met sint en al van de dak afvalt.
    Of dat hij dood gaat, want hij is al erg oud..
    Ouder dan iedereen, DUS..

    Like

  11. Weet je waar ik me hier in deze discussie het meest aan stoor, is dat wij “grote mensen” er een groot probleem van maken. Mensen die zogenaamd hebben gestudeerd en dergelijke. Het si een kinderfeest…voor kinderen ja kan er niet zo maar even iets anders van maken

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s